O bibliotece

Opis

Działalność biblioteczna na ziemiach polskich opierała się na inicjatywach społecznych. Za ich przyczyną rozwijały się biblioteki, biblioteczki we wszystkich zaborach. W zaborze pruskim w roku 1872 powstało Towarzystwo Oświaty Ludowej, które w 1880 roku przejęło Towarzystwo Czytelni Ludowych.

Powstałe w Poznaniu Towarzystwo Czytelni Ludowych stawiało sobie za cel rozpowszechnianie pożytecznych i pouczających książek polskich oraz zakładanie bezpłatnych bibliotek ludowych na terenie Wielkopolski. W okresie międzywojennym także w Powidzu , powstało koło Towarzystwa Czytelni Ludowych, które założyło biblioteczkę. Mieściła się ona w prywatnym mieszkaniu przy ulicy Warszawskiej 11, a prowadziła ją Maria Kozłowska. Księgozbiór był niewielki, mieścił się w jednej szafie, ale był systematycznie wymieniany w macierzystej bibliotece Towarzystwa Czytelni Ludowych w Gnieźnie.

Z wielkim trudem wypracowany dorobek bibliotekarstwa upadł na skutek wybuchu II wojny światowej. Najstarsi czytelnicy z bólem wspominają dzień, w którym niemieccy żołnierze palili polskie książki na Rynku w Powidzu.

Z biblioteki Towarzystwa Czytelni Ludowych zachowało się kilkanaście książek, które pieczołowicie chronione przez mieszkańców przetrwały lata i można je było zobaczyć na wystawie zatytułowanej ,,Starej księgi czar", zorganizowanej w bibliotece. Z chwilą zakończenia II wojny światowej nastąpił nowy etap w rozwoju bibliotekarstwa. Po wojnie, ówczesne władze stworzyły bibliotekom sprzyjające warunki rozwoju, wydając 17 kwietnia 1946 r. "Dekret o bibliotekach i opiece nad zbiorami bibliotecznymi".

Obowiązek zakładania bibliotek powierzono samorządom terytorialnym. Biblioteka Publiczna w Powidzu powstała wkrótce po wydaniu dekretu. Na podstawie księgi inwentarzowej i wpisów książek zakupionych w Księgarni Geberthner i Wolf w Poznaniu, można ustalić datę powołania Gminnej Biblioteki Publicznej na dzień 24 kwietnia 1946 roku.

W 1947 roku Gminna Rada Narodowa w Powidzu, na polecenie powiatowej Rady Narodowej w Gnieźnie, powołała Gminny Komitet Biblioteczny, który miał za zadanie wspomagać bibliotekę w jej rozwoju.

Na mocy "Dekretu o bibliotekach..." oraz rozporządzenia Ministra Oświaty 27 marca 1948 roku biblioteka została zarejestrowana w Inspektoracie Szkolnym w Gnieźnie. Jednostką nadrzędną była Powiatowa Biblioteka Publiczna w Gnieźnie.

Równolegle z rozwojem biblioteki gminnej powstawały punkty biblioteczne. W latach 1949-51 powstało 7 punktów bibliotecznych w okolicznych wioskach.

W 1954 roku utworzono gromady w miejsce gmin, biblioteka przyjęła wówczas nazwę Gromadzka Biblioteka Publiczna w Powidzu.

W 1972 roku przywrócono gminy i biblioteka ponownie przyjęła nazwę Gminna Biblioteka Publiczna w Powidzu.

W wyniku kolejnej reformy administracyjnej kraju w 1975 roku zlikwidowano wiele gmin; wśród nich znalazła się Gmina Powidz, która weszła w strukturę administracyjną Gminy Witkowo. Tym samym Gminna Biblioteka Publiczna w Powidzu została włączona do Biblioteki Publicznej Miasta i Gminy Witkowo jako jej filia.

Wskutek ograniczeń finansowych do roku 1994 zlikwidowano wszystkie punkty biblioteczne należące do Filii w Powidzu.

Po reaktywowaniu Gminy Powidz w 1995 roku bibliotece przywrócono status biblioteki gminnej i nazwę Biblioteka Publiczna Gminy Powidz. 28 kwietnia 2006 r. uchwałą Rady Gminy w Powidzu nadano bibliotece nowy statut powołujący gminną instytucję kultury. Podążająć za zmieniającymi się regulacjami prawnymi, zaktualizowany statut został podjęty uchwałą Rady Gminy Powidz 29 maja 2014 roku.



Sytuacja lokalowa i kadra

Pierwszą siedzibą biblioteki była klasa w Powszechnej Szkole Podstawowej w Powidzu. Ulokowanie biblioteki w klasie było jednak uciążliwe dla szkoły jak i dla czytelników dorosłych, wobec czego w 1949 roku biblioteka została przeniesiona do lokalu wydzierżawionego przez Urząd Gminy od P. Marty Osmańskiej przy ul. Warszawskiej 17. Zajmowała tutaj jedno samodzielne pomieszczenie o powierzchni 38 m2. W roku 1950 uchwałą Prezydium Gminnej Rady Narodowej przy bibliotece publicznej otwarto czytelnię na 12 miejsc. W 1956 roku biblioteka uzyskała drugi pokój, do którego przeniesiono wypożyczalnię. Czytelnia zyskała na powierzchni toteż oprócz imprez czytelniczych odbywały się tutaj również spotkania różnych organizacji, sesje Gromadzkiej Rady Narodowej, a w niektóre dni czytelnię zamieniano na salę ślubów dla nowożeńców. Wydział Kultury w Gnieźnie przekazał do nowej czytelni odbiornik telewizyjny. W związku z tym wydłużył się czas pracy biblioteki do godz. 22.00.

W roku 1969 bibliotekę przeniesiono na ul. Wojska Polskiego 2. Były to dwa pomieszczenia o ogólnej powierzchni 50 m2 . Biblioteka rozwijała się i dotychczasowy lokal okazał się ciasny i mało funkcjonalny. Dzięki staraniom władz gminnych wybudowano Wiejski Ośrodek Socjalno-Kulturalny, przy ul. Park Powstańców Wielkopolskich 25, do którego w grudniu 1975 roku przeniesiono Gminną Bibliotekę Publiczną. Lokal ten biblioteka zajmuje do chwili obecnej. W jego skład wchodzi Wypożyczalnia (76m2) i Czytelnia Internetowa (18m2). Biblioteka znacznie zyskała na wyglądzie i wyposażeniu. Zostały zakupione nowe meble, polepszyło się wyposażenie w sprzęt techniczny. Ważną rzeczą jest dogodna lokalizacja biblioteki, z dala od ruchu ulicznego w sąsiedztwie domu kultury i szkoły. W roku 2010 Biblioteka została rozbudowana, dzięki czemu zwiększył się jej metraż, a także zyskała na atrakcyjności, dostępności oraz funkcjonalności.

Bibliotekarzem, który w zasadzie tworzył Bibliotekę Publiczną w Powidzu był Witold Chmielewski, nauczyciel miejscowej szkoły podstawowej. Nowym kierownikiem od listopada 1949 roku została Wiesława Figas, która po roku pracy w bibliotece objęła stanowisko kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Urzędzie Gminy. Jej miejsce zajęła Janina Chmielewska (żona pierwszego kierownika biblioteki), która również przez rok, do października 1951 roku, pracowała w bibliotece.

Decydującym momentem w dziejach biblioteki był rok 1951, kiedy to kierownikiem biblioteki została Natalia Kasprzyk. Funkcję tę pełniła nieprzerwanie do roku 1987, tj. do chwili przejścia na emeryturę. Od roku 1987 do czerwca 2013 dyrektorem Biblioteki Publicznej Gminy w Powidzu była Lucyna Kasprzyk.Obecnie opiekę nad Biblioteką przejęła Anna Wiatr.

(fragmenty pochodzą z pracy magisterskiej p.Lucyny Kasprzyk)
 

Księgozbiór biblioteki (ponad 22000 woluminów - rok 2025) jest stale aktualizowany i wzbogacany nowościami. 

W bibliotece można skorzystać z wypożyczalni oraz z czytelni internetowej, do której komputery pozyskano z programu Ikonka (2006) oraz „Kraszewski komputery dla bibliotek” (2012). 

Powidzka biblioteka bierze udział w programach ogłaszanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (zakup nowości dla bibliotek do 2020), Biblioteki Narodowej, Instytutu Książki (od 2009 do 2020 roku w bibliotece działał Dyskusyjny Klub Książki), brała udział w I turze Programu Rozwoju Bibliotek oraz Fundacji Orange dla bibliotek. Od początku biblioteka bierze udział w kampanii społecznej Instytutu Książki „Mała książka - wielki człowiek”. 

 

 

Katalog internetowy tworzony jest w systemie SowaII/Marc21, funkcjonuje e-karta czytelnika, istnieje możliwość zamawiania i rezerwowania książek on-line, a także posiadamy aplikację mobilną SowaMobi, pozwalającą korzystać ze swojego konta bibliotecznego na smartfonie.

 

Biblioteka czynnie działa  również w życiu społecznym i kulturalnym środowiska, w którym funkcjonuje – wypełnia zadania kulturalno-oświatowe, kreuje czytelnictwo wśród najmłodszych poprzez cotygodniowe „Spotkania z bajką” w przedszkolu i zerówce. Projekt ten zapoczątkowany przez panią Lucynę Kasprzyk, jest kontynuowany do dnia dzisiejszego. Cykl spotkań dla 6.latków kończy się w czerwcu uroczystym Pasowaniem na Czytelnika. 

 

 

Biblioteka w Powidzu w swojej historii podejmowała różne działania aktywizacji i popularyzowania czytelnictwa, organizowała wiele wystaw i imprez, by wymienić chociażby wystawę filatelistyczną „Pontyfikat Jana Pawła II”, prezentację książek – „Starych książek czar”, wystawy fotografii – „Z albumu pradziadka”, obrazów lub przedmiotów codziennego użytku – „Skarby i rupiecie, rzeczy godne przeniesienia w nowe tysiąclecie”.

 

W 2023 roku, w ramach upamiętnienia wielkopolskiego fotografa, Janusza Chlasty, w  bibliotece można było oglądać wystawę jego fotografii dotyczących Powidza, a do dzisiaj zdjęcia znajdują się na stronie internetowej biblioteki, w zakładce Cyfrowe Archiwum Ziemi Powidzkiej. Zdjęcia zostały udostępnione przez syna Grzegorza, a wystawy były w całej Wielkopolsce, organizowane we współpracy z WBPiCAK w Poznaniu.

 

 

 

Biblioteka Publiczna Gminy Powidz gromadzi także zbiory o regionie i samej miejscowości.

 

Biblioteka utworzyła w 2015 roku Cyfrowe Archiwum Ziemi Powidzkiej, do którego pozyskuje zdjęcia, dokumenty, świadectwa, legitymacje, dzięki którym powstaje baza zdjęć minionych czasów.

 

Biblioteka organizuje także spotkania autorskie oraz występy teatrów objazdowych, w których uczestniczą dzieci i młodzież z pobliskiej szkoły. W ostatnich latach gośćmi biblioteki byli: Joanna  Papuzińska, Wioletta Piasecka, Ewa Nowak, Barbara Kosmowska, Maria Wiernikowska, Leszek Szczasny, Wiesław Drabik, prof. Przemysław Czapliński, Tomasz Szeszycki, Krzysztof Koziołek, Roman Pankiewicz, Oleg Dowgal, Arkady Paweł Fiedler, Robert Gondek, Zbigniew Masternak, Arkadiusz Niemirski, Pan Poeta, Łukasz Wierzbicki, podróżnik Jędrzej Józefowicz, Paweł Gołuch, Magdalena Zarębska, Przemek Kossakowski. Pierwsze spotkanie autorskie zorganizowane zostało w roku 1963 z pisarzem krakowskim Jerzym Lovellem.

 

 

 

Organizowane są także cykliczne spotkania dla najmłodszych (przedszkole) z artystami z Filharmonii Pomysłów z Poznania, na których dzieci poznają instrumenty muzyczne, gatunki muzyczne, style tańca i śpiewu. 

 

 

 

W 2013 roku z okazji 770.lecia Powidza Biblioteka Publiczna we współpracy z Urzędem Gminy i Towarzystwem Przyjaciół Powidza wydała dwie publikacje o miejscowości „Powidzkie legendy i opowieści dawne i nowe” oraz album „Powidz na fotografii wczoraj i dziś”. Album „Powidz wczoraj i dziś” ukazuje zdjęcia Powidza z lat 1964 oraz 2012. 

 

W 2010, dwa lata przed publikacją powstała wystawa stała, do której zdjęcia wykonała Anna Wiatr. Wystawa ta została zaprezentowana w projekcie WBPiCAK w Poznaniu podczas „Wielkopolskiego Festiwalu Fotografii im. Ireneusza Zjeżdżałki”. W roku 2024 do wystawy zostały dodane zdjęcia Powidza z roku bieżącego. Kolaż zdjęć można oglądać w korytarzu biblioteki oraz na stronie internetowej w zakładce Cyfrowe Archiwum Ziemi Powidzkiej.

 

 

 

W 2020 roku ruszył projekt „Dla potomnych – przeszłość dla przyszłości. Czasy II wojny światowej w gminie Powidz”. Projekt „Przeszłość dla Przyszłości. Powidz w czasie II wojny światowej” zakładał spisanie wspomnień mieszkańców Powidza, którzy przeżyli wojnę lub zapamiętali opowieści rodziców i dziadków. W 2025 została wydana publikacja, która jest owocem pracy dyrektor biblioteki, Anny Wiatr.

 

W 2014 roku wraz z Zespołem Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego opracowany i wydany został quest „Do Powidza po rozum”, a w roku 2015 we współpracy z Urzędem Gminy „Powidz – perła z koroną”, przewodnik po Powidzu i okolicy. W roku  2017 powstał kolejny, tym razem Rowerowy quest „Śladami Kompanii Powidzkiej” (w ramach programu dotacyjnego Niepodległa). Powstały wtedy także tablice przybliżające historię Powstania Wielkopolskiego oraz Kompanii Powidzkiej 1918/1919. 

 

W roku 2024 współpraca ze Stowarzyszeniem

 Kulturalno-Turystycznym VIATOR zaowocowała powstaniem gry turystycznej „Powidz – nad perłą wielkopolskich jezior”.

 

 

Z inicjatywy Biblioteki powstały też tablice informacyjno-edukacyjne, dotyczące historii miejscowości i jej zabytków (Góra Zamkowa, Rynek, ul. Lokacji Powidza 1243, Skwer na zbiegu ulic Strzałkowska/Witkowska, Anastazewo – miejsce pamięci), które opracowała Anna Wiatr. 

 

Od 2018 roku biblioteka uczestniczy w projekcie Instytutu Książki „Mała książka – wielki człowiek”. Projekt skierowany do trzylatków i ich rodziców. Ma na celu popularyzację wspólnego czytania od najmłodszych lat.

 

 

 

W 2021 roku powstało sfinansowane z budżetu biblioteki Powidzkie Serce na nakrętki. 

Rok później we współpracy ze Stowarzyszeniem „Powidz, że jest fajnie”, przed biblioteką stanęła Powidzka Szafa Bookcrossingowa, która cieszy się dużym zainteresowaniem mieszkańców oraz turystów.

 

 

 

W październiku 2024 roku, przez trzy tygodnie przed biblioteką prezentowana była wystawa kontenerowa Arolsen Archive #stolenMemory. Stolen Memory to kampania prowadzona przez Arolsen Archives, Międzynarodowe Centrum Badań Nazistowskich Prześladowań, której celem jest zwracanie rzeczy osobistych należących do zmarłych więźniów obozów koncentracyjnych ich krewnym.

 

 

 

Biblioteka chętnie współpracuje z innymi instytucjami z terenu gminy: m.in. Urząd Gminy, Dom Kultury, Zespół Szkolno-Przedszkolny, Towarzystwo Przyjaciół Powidza, Stowarzyszenie „Powidz, że jest fajnie”, Koła Gospodyń Wiejskich z terenu gminy oraz z powiatu (biblioteki) oraz na szczeblu wojewódzkim (Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego z Poznania).

 

 

 

Do biblioteki zapisanych jest około ¼ mieszkańców gminy, około 10% to turyści, korzystający z zasobów biblioteki w czasie sezonu letniego.